Bunt mas będący zjawiskiem społecznym w opinii Ortegi y Gasseta może być okresem przejściowym do nowego zorganizowania się ludzkości, ale równie dobrze może być dla niej katastrofą. Każdej ewolucji oraz postępowi który jest oczywisty zagraża również inwolucja i cofnięcie. Zjawisko to może wystąpić z tego powodu, iż zarówno życie zbiorowe jak i życie osobiste jest elementem wszechświata, którego istotą jest zagrożenie. Całe życie ludzkie jest dramatem i składa się ono z samych niebezpieczeństw. Ortega y Gasset w opanowanym przez masy świecie dostrzega nowe sposoby zachowania się ludzi, nazywa je „bezpośrednią akcją” i uważa, że „(…) mogą one zwiastować przyszłą doskonałość. Natomiast wartości przeżyte i pozbawione znaczenia oraz normy, które stały się nieistotne, czyli elementy „akcji pośredniej” lub też cywilizacji muszą zostać uproszczone. Mówi tu ,że „Przyszłość powinna panować nad przeszłością i ona to określa nasze zachowanie do tego co było.” [Jose Ortega y Gasset: Bunt mas, Warszawskie Wydawnictwo literackie, Muza S.A., Warszawa 2002r., s.84]
Ortega y Gasset podkreśla również, iż w życiu publicznym widać znaczna przewagę czynników szkodliwych nad czynnikami korzystnymi. Ma to istotny związek również z uzyskanymi możliwościami i osiągnięciami życia społecznego, które obecnie może zostać unicestwione przez masy, które nie interesują zasady cywilizacji. Człowiek masowy zajmuje się obecnie rzeczami materialnymi, wytworami cywilizacji z takim zapałem, że całkowicie zapomniał o zasadach, które dały tym wytworom początek. Hiszpański myśliciel zauważa przy tym znaczny spadek zainteresowania naukami fizycznymi i badaniami teoretycznymi, w czasach kiedy występuje coraz większe zapotrzebowanie na produkty i narzędzia tworzone przez technikę. Spowolnienie i niespójność dostrzec można tez w innych dziedzinach życia miedzy innymi w polityce, nauce, sztuce i religii. Wynika z tego iż obecnie dominującym typem człowieka jest prymityw, który pojawił się w cywilizowanym świecie.
Współczesny świat jest cywilizowany, ale nie są cywilizowani ludzie go zamieszkujący, którzy używają cywilizacji jakby to była przyroda i całkowicie nie zdają sobie sprawy z jej istnienia. Ortega używa tu określenia „Współczesny człowiek masowy jest faktycznie prymitywem który bocznymi drzwiami wślizgnął się na starą i szacowna scenę cywilizacji.” [Jose Ortega y Gasset: Bunt mas, Warszawskie Wydawnictwo literackie, Muza S.A., Warszawa 2002r., s.84]
Jose Ortega y Gasset nie zgadza się również z teorią Oswalda Spenglera, który twierdził iż po epoce kultury nastąpi epoka cywilizacji z techniką. Spengler twierdził, iż nawet jeżeli zanikną zasady leżące u podstaw kultury to technika będzie mogła istnieć dalej. Ortega y Gasset uważa natomiast, że kiedy spadnie zainteresowanie sprawami nauki to spadnie również zainteresowanie techniką, gdyż obydwie te dziedziny są ze sobą wzajemnie powiązane. Zainteresowanie nauką spadnie natomiast wtedy gdy ludzie przestaną wierzyć w ogólne zasady kultury, a wówczas technika będzie istnieć tak długo jak długo będzie trwał rozpęd nadany jej przez kulturę. Ortega wyraża tu opinię, że „Żyje się z techniką, a nie dla techniki. Ona sama nie oddycha ani się nie potrafi wyżywić, nie jest causta sui (przyczyną samej siebie), lecz praktycznym rezultatem wydawałoby się nikomu nie potrzebnych teoretycznych rozważań”. [tamże, s.87]
Technika we współczesnych czasach nie gwarantuje postępu czy nawet przetrwania. Technicyzm jest jedynie charakterystyczną cechą nowoczesnej kultury, kultury do której zalicza się ten rodzaj nauki, który tworzy korzyści materialne. Technika bazuje na naukach teoretycznych a warunkiem jej rozwoju jest istnienie właśnie tych nauk, o czym współczesny człowiek często zapomina. Jednak człowiek współczesny w sposób spontaniczny odczuwa zapał do nauk eksperymentalnych i nawet jeżeli wszystkie inne dziedziny kultury stały się dla niego mocno problematyczne. Obecnie jedna dziedzina kultury dowodzi w sposób bezsprzeczny i najlepiej dostrzegalny dla mas swej skuteczności – są to nauki empiryczne. Dzięki naukom eksperymentalnym wymyślane są coraz to nowe wynalazki, z których korzystają przeciętni ludzie i które są dla nich dobrodziejstwem i zaspokojeniem potrzeb.
Propaganda głoszona na ich temat głosi to, że kiedy zwiększy się liczbę laboratoriów, to zwiększy to automatycznie bogactwo, wygodę, dobrobyt i zdrowie przeciętnych ludzi. Z drugiej strony istnieje paradoks mówiący o tym, że masy nie chcą wnosić nawet najmniejszych wyrzeczeń finansowych dla lepszego wyposażenia nauki.
Nauki empiryczne i masy potrzebują się jednak wzajemnie, gdyż bez tych nauk ludzkości obecnie groziłaby katastrofa. Ortega y Gasset wyraża jednak obawę twierdząc iż „Brak równowagi między ciągle odczuwalnymi dobrodziejstwami nauki a okazywanym jej zainteresowaniem jest tak zastraszający, że po tych zachowaniach można już dziś oczekiwać jedynie barbarzyństwa”. [Jose Ortega y Gasset: Bunt mas, cyt.wyd., s.90]
Obawy Ortegi są tym większe gdyż uważa on że lekceważenie nauki w sposób najbardziej wyraźny manifestują sami technicy tacy jak lekarze czy inżynierowie w ten sposób, że wykonują oni swoja pracę nie przejawiając niepokoju o przyszłe losy nauki i cywilizacji. Największą jednak rzeczą która przeraża Ortegę jest „wielka dysproporcja pomiędzy korzyściami jakie przeciętny człowiek czerpie z nauki, a wdzięcznością którą jej okazuje lub raczej jej nie okazuje.” [tamże, s.91]
Współczesny Europejczyk byłby człowiekiem prymitywnym czy nawet barbarzyńcą do cywilizacji w której się narodził.
Wiele gotowych prac z zakresu kulturoznawstwa znajdziecie w serwisie gotowe prace z kulturoznawstwa. Różnorodne tematy prac - doskonała inspiracja do napisania własnej pracy.