Jose Ortega y Gasset uważał, iż jednym z największych kryzysów jaki istnieje we współczesnej Europie, paraliżujących społeczeństw, naród i kulturę jest zjawisko, które określił jako „bunt mas”. Zjawisko to nie przypisał jedynie do życia politycznego, ale także do działalności intelektualnej, moralnej, gospodarczej, religijnej, a także do wszystkich sfer życia zbiorowego. Zjawisko „buntu mas” narodziło się w wyniku powstania innych zjawisk naocznie zauważalnych w naszej epoce. Jednym z nich jest zjawisko aglomeracji nazywane również zjawiskiem pełności. Zjawisko to objawia się tym, iż obecnie wszelkie miejsca publiczne są przepełnione ludźmi, a znalezienie wolnego kawałka przestrzeni staje się obecnie wielkim problemem. Niezwykłością tego zjawiska jest to, że dawniej miejsca te nigdy nie bywały pełne, obecnie natomiast są często przepełnione, a wszyscy chcący w nich przebywać, nie mogą się do nich dostać. Kiedyś zjawisko to nie występowało, obecnie występuje nadmiernie. Można zatem stwierdzić, iż jest to zmiana, nowość, która występuje tylko w naszych czasach. Obecnie tłumy znajdują się w miejscach, które były najlepszym wytworem kultury ludzkiej., zarezerwowane poprzednio dla mniejszości. Wyraża on opinię, iż „Tłum stał się nagle widoczny, zajął w społeczeństwie miejsce uprzywilejowane. Przedtem, jeżeli nawet istniał to pozostał nie zauważony, był gdzieś w tle społecznej sceny, teraz wysunął się na sam środek, stał się główną postacią sztuki. Nie ma już bohaterów jest tylko tłum.” [Jose Ortega y Gasset: Bunt mas, Warszawskie Wydawnictwo literackie, Muza S.A., Warszawa 2002r., s.10]
Ortega określa społeczeństwo jako połączenie dwóch czynników: mniejszości i mas. Mniejszości to osoby lub grupy osób charakteryzujące się pewnymi szczególnymi cechami, natomiast masa to grupa osób nie wyróżniająca się niczym szczególnym, nie przypisująca sobie żadnych szczególnych wartości. Masy to także tacy ludzie, którzy czują się tak jak wszyscy inni i znajdują z tego powodu własne zadowolenie.
W grupach, które nie uważają się za masę podobieństwo ich członków wynika ze wspólnych dążeń, wyznawania jakiejś wspólnej idei czy poszukiwania wspólnego ideału.
Mniejszość powstaje wtedy, kiedy każdy z jej członków wystąpił z tłumu kierując się specjalną, stosunkowo indywidualną racją. Podobieństwo do innych członków mniejszości jest zjawiskiem wtórnym, zaistniałym po wyodrębnieniu tych jednostek z tłumu. Mówiąc o wybranych mniejszościach często nie bierze się pod uwagę tego, że człowiek wybrany to nie ktoś uważający się za lepszego od innych, lecz ten, który wymaga od siebie więcej niż inni, nawet wtedy gdy udaje mu się samemu te wymagania zaspokoić. Ortega mówi, iż „Podział społeczeństwa na masę i wybrane mniejszości nie jest zatem podziałem na klasy społeczne lecz na klasy ludzi i nie można go łączyć z podziałem na klasy wyższe i niższe.” [Jose Ortega y Gasset: Bunt mas, Warszawskie Wydawnictwo literackie, Muza S.A., Warszawa 2002r., s.13]
W naszych czasach charakterystyczne jest panowanie masy również w grupach elit. Przykładem są tu dziedziny życia intelektualnego, które wymagają specjalnych kwalifikacji, a w których znajdują się jednostki niedouczone, pseudointelektualiści, ludzie nie będący w stanie osiągnąć należytego poziomu, którzy powinni być w swej dziedzinie zdyskwalifikowani. Z drugiej strony można znaleźć wiele przypadków wśród robotników stanowiących kiedyś przykład tłumu czy masy jednostki inteligentne i zdyscyplinowane. Ortega y Gasset uważa, iż w społeczeństwie istnieje wiele funkcji i zajęć o szczególnym charakterze i muszą być one wykonywane przez ludzi o szczególnych zdolnościach. Za przykład podaje sprawowanie funkcji na szczeblach rządowych oraz twórczość artystyczną o charakterze elitarnym. W dawnych czasach szczególne czynności wykonywane były przez mniejszości posiadające szczególne kwalifikacje. Masy nie ingerowały i nie dążyły do wykonywania tych czynności, gdyż musiałyby zdobyć odpowiednie zdolności i kwalifikacje, a wówczas przestałyby być masą. Człowiek masowy znał swoje miejsce w społeczeństwie.
W obecnych czasach masy wysunęły się na pierwszy plan życia społecznego, korzystając z przywilejów zarezerwowanych tylko dla nielicznych mniejszości.
Wyraża on tu pogląd: „Nikt chyba nie będzie ubolewał nad tym, że większa liczba ludzi czerpie obecnie więcej przyjemności z życia niż kiedyś, tym bardziej jeżeli maja po temu chęci i środki. Zło tkwi w tym, że owa podjęta przez masy decyzja o przyswojeniu sobie właściwego mniejszością sposobu życia nie ogranicza się i nie może się ograniczać jedynie do dziedziny przyjemności , lecz staje się ogólna cecha naszych czasów.” [Jose Ortega y Gasset: Bunt mas, Warszawskie Wydawnictwo literackie, Muza S.A., Warszawa 2002r., s.14]
Szczególnie wyraźnie daje się to odczuć w sferze politycznej, w której masy objęły dyktaturę. Dawniej demokracja egzystowała dzięki liberalizmowi i wierze w prawo. Człowiek sam sobie narzucał pewną dyscyplinę. Mniejszości mogły egzystować dzięki zasadom liberalizmu i przestrzeganiu praworządności Obecnie tryumf przeżywa hiperdemokracja, w której rządzą masy za pomocą nacisku fizycznego bądź materialnego. Masy te nie zważają na normy prawne a wszystkim narzucają swoje aspiracje i upodobania. „Do chwili obecnej charakterystyczne jest to, że umysły przeciętne i banalne wiedząc o swojej przeciętności i banalności, maja czelność domagać się przeciętnymi i banalnymi i do narzucania tych cech wszystkim innym.” [tamże, s.16]
Ortega y Gasset jest przekonany, że w dziejach ludzkości nie było takiego okresu, w którym tłum sprawowałby taką władzę jak we współczesnych czasach i w związku z tym zjawisko to nazwał hiperdemokracją. Największa tragedię widzi jednak w tym, iż masa niszczy to co jest inne, indywidualne, szczególne, wybrane i jeśli ktoś chce być inny od mas naraża się na ryzyko eliminacji.
Wiele gotowych prac z zakresu kulturoznawstwa znajdziecie w serwisie gotowe prace z kulturoznawstwa. Różnorodne tematy prac - doskonała inspiracja do napisania własnej pracy.