Wywiad kwestionariuszowy oparty jest na uprzednio przygotowanym kwestionariuszu, który jest ujednolicony i sformalizowany. Jest on swoistą rozmową przeprowadzaną w sposób wysoce sformalizowany. Technika ta charakteryzuje się kilkoma podstawowymi dyrektywami, których spełnienie jest warunkiem koniecznym:
- Badanie powinno być przeprowadzone w sposób bezpośredni, czyli wymaga ono interakcji badacz – respondent. Obie strony muszą być fizycznie obecne w fazie jego realizacji. Rozmowa telefoniczna nie jest wywiadem, gdyż rozmówcy jedynie się słyszą. Brak fizycznego kontaktu z respondentem uniemożliwia obserwacje np. zachowań niewerbalnych respondenta.
- Kwestionariusz wywiadu z wydrukowanymi pytaniami jest podstawą przeprowadzenia rozmowy. Ankieter jest zobowiązany ściśle przestrzegać formuły pytań oraz ich kolejności. Formularz kwestionariusza jest identyczny dla wszystkich respondentów.
- Rozmowa powinna być przeprowadzona w sposób indywidualny jedynie z osobą, z którą przeprowadza się wywiad. Jeden ankieter rozmawia z jednym respondentem, niedopuszczalne są sytuacje, gdy w wywiadzie biorą udział osoby trzecie (w tej sferze istnieją pewne odstępstwa, jeżeli metodologia badania wymaga inaczej).
Wywiad oparty jest na standaryzowanym kwestionariuszu. W jego skład mogą wchodzić pytania zamknięte, otwarte i półotwarte. Trafia on wyłącznie do rąk ankietera, który zadaje respondentowi pytania. Ma to na celu dokładne wypełnienie kwestionariusza [Kobyliński, dok. elektr.].
Warunkiem poprawnego przeprowadzenia badania jest przestrzeganie pewnych zasad. Istotne jest odpowiednie dobranie miejsca w którym przeprowadza się badania. Musi zapewnić ono bezpieczeństwo, intymność i swobodę. Poza tym musi być ciche i spokojne. Innym kluczowym czynnikiem jest osobowość ankietera. Musi być to osoba komunikatywna, miła, taktowna, stonowana. Ponadto naczelną zasadą ankietera jest dokładne i wierne odczytywanie pytań. Zaniedbanie tej czynności może spowodować nieprawdziwe wyniki badania. W przypadku pytań otwartych odpowiedzi powinny być zapisane bez skracania. Każdy z wywiadów musi być udokumentowany z podaniem pełnych danych osobowych rozmówców [Kobyliński, dok. elektr.].
Opracowany na potrzeby badań kwestionariusz składał się z 20 pytań. Zawierał trzy strony formatu A4 i osobiście jako badacz opinii respondentów, sam dokonywałem w nim wpisów. Pierwsza część pytań w kwestionariuszu dotyczyła cech badanego respondenta. Jego wieku, doświadczenia w prowadzeniu pojazdów samochodowych, ilości pokonywanych rocznie kilometrów, oraz wielkości aglomeracji w której mieszka. Te informacje były mi niezbędne do zbadania pewnych zależności które omówię poniżej.
Tworząc pierwsze pytanie założyłem tezę, że w środowisku kierowców wiek ma duże znaczenie podczas sięgania do Internetu. Moim zdaniem młodsi wiekiem kierowcy częściej do niego sięgają w poszukiwaniu informacji, gdyż lepiej znają obsługę tego narzędzia informacyjnego. Jeżeli to przypuszczenie się potwierdzi to można będzie wnioskować, że warto byłoby przybliżyć obsługę oraz walory Internetu starszym kierowcom. Odpowiedzi na to pytanie wpisywałem w postaci liczb, które później będę analizował i porównywał z pytaniem dotyczącym sięgania do Internetu.
W drugim zasugerowanym przeze mnie pytaniu rozpatruję kwestię stanu frustracji w przypadku niedoboru informacji. Wydaje mi się, że kierowcy, którzy od niedawna posiadają prawo jazdy czują się bardziej sfrustrowani, gdy nie mogą znaleźć potrzebnej im informacji. Kierowcy, którzy mają już doświadczenie za kółkiem, wielokrotnie zmuszeni byli sięgać do źródeł informacyjnych i przyzwyczaili się do tego, że mogą w nim nie znaleźć potrzebnej wiadomości. Ten stan już zazwyczaj nie powoduje wśród nich frustracji. Odpowiedzi na to pytanie również wpisywałem w postaci liczbowej, które poddam analizie i porównaniu z pytaniem dotyczącym stanu frustracji.
W trzecim pytaniu zwracam się do respondenta o podanie jak duży dystans pokonuje rocznie pojazdem. Zakładam, że kierowcy, którzy pokonują większą liczbę kilometrów jadąc pojazdem, bardziej doceniają rolę serwisów informacyjnych nadawanych dla kierowców w radiu. Serwisy te są specjalnie nadawane dla nich, aby ułatwić im poruszanie się po drogach. Informują na bieżąco o warunkach atmosferycznych na drodze, korkach, objazdach. Odpowiedzi na to pytanie podzieliłem na trzy grupy: małą – do 10 tysięcy kilometrów rocznie, średnią – od 11 do 20 tysięcy kilometrów rocznie, oraz dużą – powyżej 20 tysięcy kilometrów rocznie. Podział ten pozwoli mi jasno zbadać wyżej wymienione zależności. Odpowiedzi na to pytanie porównam z pytaniem dotyczącym zainteresowania serwisami dla kierowców w radio.
Przy pomocy czwartego pytania pytałem moich respondentów o wielkość aglomeracji w której mieszkają. Ta informacja jest mi niezbędna do zbadania czy środowisko, w którym żyją badani kierowcy ma duży wpływ na dostępność źródeł informacyjnych. Według mnie tak, gdyż im większa aglomeracja tym więcej sklepów, księgarni, więcej kanałów telewizyjnych, radiowych, a co za tym idzie znacznie większy dostęp do informacji. Wielkość aglomeracji podzieliłem na trzy grupy: wieś, miasta do 100 tyś. mieszkańców oraz miasta powyżej 100 tyś. mieszkańców, co ułatwi mi weryfikację hipotezy. Wyniki porównam z deklarowanym przez kierowców dostępem do źródeł informacyjnych.
Druga część pytań zawartych w kwestionariuszu dotyczy bezpośrednio zbadania stanu zaspokojenia potrzeb informacyjnych kierowców oraz służy ustaleniu sposobów ich zaspokajania. Jak już wspomniałem na początku niniejszego rozdziału hipotezą, którą sobie postawiłem jest stwierdzenie, że dostępne dla kierowców źródła informacyjne w wystarczającym stopniu zaspokajają ich potrzeby informacyjne. Poniższe pytania mają umożliwić weryfikację tej hipotezy.
W piątym pytaniu pytałem respondentów, która z cech informacji dla kierowców ma największe znaczenie. Do wyboru były trzy odpowiedzi: aktualność, kompletność, prawdziwość. Wydaje mi się, że największe znaczenie ma prawdziwość, gdyż, np. informacja niekompletna lecz prawdziwa jest pomocna kierowcy. Respondent mógł wskazać tylko jedną odpowiedź, którą uważa za najważniejszą. Odpowiedź tę zaznaczałem w kwestionariuszu.
Jak już wspomniałem, moim zdaniem prawdziwość informacji ma kolosalne znaczenie w procesie komunikowania. Jest też według mnie najważniejsza cecha informacji potrzebnej kierowcy. W pytaniu szóstym założyłem, że informacje uzyskane z mediów (prasa, radio, telewizja, Internet) są bardziej wiarygodne od tych otrzymanych ze źródeł tradycyjnych (książki, czasopisma, broszurki, ulotki), a te z kolei bardziej wiarygodne od informacji zasłyszanych bezpośrednio od innych osób. Ocenie poddałem każde źródło z osobna. Respondent mając do wyboru skalę (niska, średnia, wysoka) oceniał poszczególne źródła. Uzyskane odpowiedzi na to pytanie poddałem analizie i porównaniu.
Codzienna prasa to źródło informacji, które towarzyszy społeczeństwu od setek lat. Wiemy, że znajdują się w niej informacje dla kierowców. Zakładam, że kierowcy korzystają z nich, a co za tym idzie korzystają z tego źródła. Zbadałem tę tezę za pomocą pytania siódmego. Respondent odpowiadając na to pytanie miał do wyboru trzy odpowiedzi: tak, nie, oraz nie czytam codziennej prasy. Przy okazji zbadałem poczytność codziennej prasy wśród badanej grupy kierowców.
Ósme pytanie, które zadawałem respondentom dotyczyło oglądalności stacji i programów telewizyjnych poświęconych kierowcom. Zakładam, że są przez nich regularnie oglądane, a co za tym idzie są pożądanym źródłem zaspokojenia potrzeb informacyjnych. Z obserwacji w ostatnich latach zauważyłem wzrost ilości nadawanych programów telewizyjnych dla kierowców. Wnioskuje z tego, że ich wzrost na duży związek z ich oglądalnością. Do wyboru kierowcy mieli dwie możliwe odpowiedzi: tak lub nie. W przypadku oglądania prosiłem o wymienienie nazw stacji i programów.
Następnym źródłem informacji które badałem był Internet. Jest to nowe medium i „studnia” informacji dla kierowców. Zakładam, że kierowcy często do niego sięgają poszukując potrzebnych sobie informacji. Tezę tą popieram szybkim i całodobowym dostępem oraz szybką aktualizacją informacji. Odpowiedzi kierowców na dziewiąte pytanie mają potwierdzić założoną hipotezę. Do wyboru kierowcy mieli dwie odpowiedzi: tak oraz nie. Przy odpowiedzi twierdzącej prosiłem o sprecyzowanie jakich informacji w nim szukają.
Dziesiąte pytanie dało mi odpowiedź czy serwisy informacyjne dla kierowców nadawane w radio są dobrym źródłem informacji dla kierowców. Pytanie dotyczyło celowego słuchania tych serwisów podczas podróży pojazdem. Dostępne odpowiedzi można było sklasyfikować jako: tak, nie oraz nie słucham radia w pojeździe. Zakładam, że informacje nadawane w serwisach są interesujące i kierowcy często po nie sięgają.
Czasopismo to wspaniałe źródło informacji. Obecnie mamy duży wybór czasopism przeznaczonych dla kierowców. Zakładam, że są w nich informacje, które powodują ich dużą poczytność wśród kierowców. Hipotezę tę zbadałem przy pomocy pytania jedenastego. Odpowiedzi sklasyfikowałem jako: tak lub nie. W przypadku odpowiedzi potwierdzającej poczytność czasopism, pytałem o konkretne tytuły.
Książki kiedyś stanowiły fundament wiedzy dla kierowców. Obecne według mnie poprzez wysoką cenę oraz rozwój mediów nie są one często wybieranym źródłem informacji. Potwierdzić to mają odpowiedzi na pytanie dwunaste. Odpowiedzi sklasyfikowałem jako: tak lub nie. W przypadku potwierdzenia sięgania po książki poprosiłem o podanie ich rodzaju lub tytułów.
W trzynastym pytaniu zawartym w kwestionariuszu pytam o ulotki reklamowe rozdawane na skrzyżowaniach oraz umieszczane za szybą pojazdów. Są one zmorą kierowców, zawierają w większości oferty usług oraz promocje, z których kierowcy korzystają bardzo rzadko. Według mnie nie jest to często używane źródło informacji. Odpowiedzi kierowców sklasyfikowałem jako: tak lub nie.
Następne, czternaste pytanie posłużyło mi do zbadania stanu wiarygodności informacji uzyskanych z przekazów ustnych. Moim zdaniem przekazy ustne często są nieprawdziwe, gdyż informacje przekazywane w ten sposób ulegają zniekształceniom. Wydaje mi się, że informacja o przepisach ruchu drogowego uzyskana bezpośrednio od innej osoby jest mało wiarygodna i konieczne jest jej potwierdzenie w innym źródle. Możliwe odpowiedzi to: tak lub nie. Przy odpowiedzi potwierdzającej ten stan, pytałem kierowców o źródła z których wtedy korzystają.
Piętnaste pytanie dotyczyło zbadania wiarygodności policjanta widzianej okiem kierowców. Policjant stoi na straży prawa i powinien być dobrze poinformowany o przepisach prawnych. Zakładam, że jest to wiarygodne źródło informacji dla kierowców. Respondenci poza odpowiedziami potwierdzającymi lub negującymi tą hipotezę, mogli nie mieć zdania na ten temat.
Dostępność źródeł informacyjnych dla kierowców jest bardzo istotnym czynnikiem w zaspokajaniu ich potrzeb informacyjnych. Jest to także ważny problem badany w niniejszej pracy. Badane źródła podzieliłem na: prasę, radio, telewizje, Internet, czasopisma, książki, broszurki, ulotki. Respondenci mieli do wyboru potrójną skalę odpowiedzi: mała, średnia, wysoka. Zakładam, że wszystkie te źródła są w dużym stopniu dostępne kierowcom. Otrzymane odpowiedzi na szesnaste pytanie pomogły mi to zbadać.
Postanowiłem zbadać stan frustracji w przypadku, gdy kierowca nie znajduje oczekiwanej informacji podczas korzystania ze źródła informacyjnego. Do zbadania tego stanu posłużyło mi pytanie siedemnaste. Zakładam, że kierowcy często ulegają frustracji, jednak nie zawsze. W pytaniu tym poza odpowiedziami: tak lub nie, umieściłem też odpowiedź: nie wiem, dla tych respondentów którzy nie byli zdecydowani.
Pytanie osiemnaste dotyczy zbadania źródeł informacji dla kierowców pod względem ich wiarygodności. Porównywałem znane od dawna źródło informacji czyli prasę, z nowoczesnym medium, Internetem. Uważam, że kierowcy wola sięgać do Internetu, gdyż według mnie jest to źródło bardziej wiarygodne. Poza wyborem tych dwóch możliwości, moi respondenci mogli także skorzystać z odpowiedzi: nie wiem.
Każdy kierowca kiedyś „zagubił drogę”. Z jakiego źródła najlepiej jest wtedy korzystać? Zakładam, że z mapy, bo jest prosta w obsłudze i przejrzysta. Mam nadzieje, że za pomocą pytania dziewiętnastego uda mi się tę tezę potwierdzić. Do wyboru kierowcy mieli miedzy innymi takie źródła jak GPS, mapa, informacja od przechodniów. Mogli też wskazać inne źródło.
Ostatnie, dwudzieste pytanie jest pytaniem otwartym. Zwróciłem się do moich respondentów z zapytaniem w jaki sposób według nich można podnieść stan zaspokojenia potrzeb informacyjnych kierowców. Zakładam, że uzyskane odpowiedzi pozwolą mi rozszerzyć horyzonty badanego problemu.
W następnym podrozdziale omówię przebieg oraz miejsce wykonywanych badań. Przedstawię również napotkane problemy, które wynikły podczas przeprowadzonych wywiadów.
Kobyliński, Jacek. Charakterystyka wywiadu [dok. elektr.]. http://www.koweziu.edu.pl/edukator/modules.php?op=modload&.name=News&file=article&sid=11&.mode=mode=thread&order=0&thold=0 [odczyt: 02.05.2007].
Jeśli nie radzisz sobie z pisaniem swojej pracy i potrzebujesz pomocy w napisaniu pracy z dziennikarstwa to polecamy stronę pisanie prac - profesjonalna pomoc w granicach prawa.