Misja Organizacji Narodów Zjednoczonych w Kosowie (UNMIK) jest organizacją ustanowioną przez Radę Bezpieczeństwa NZ w celu zreformowania i odbudowy Kosowa a także przygotowania prowincji do przyszłych wyborów i ewentualnej autonomii. UNMIK został powołany do życia 10 czerwca 1999 na podstawie rezolucji Rady Bezpieczeństwa NZ nr 1244.
Na czele UNMIK stoi Specjalny Przedstawiciel Sekretarza Generalnego (SRSG) Narodów Zjednoczonych, którym w lipcu został Bernard Kouchner, parlamentarzysta i były minister zdrowia Francji.[1] Poza tym najważniejsze funkcje w hierarchii UNMIK sprawowali:
– Główny specjalny wysłannik ONZ Jock Covey ( Stany Zjednoczone )
– Specjalny wysłannik ONZ ds. Cywilnej Administracji Dominique Vian ( Francja )
– Specjalny wysłannik ONZ ds. Humanitarnych Dennis McNamara ( Nowa Zelandia )
oraz specjalni wysłannicy ONZ ds. Demokratyzacji
– Okręg Cywilnej Administracji dla Gnjilani Richard Heislip ( Irlandia )
– Okręg Cywilnej Administracji dla Prizrenu Lennart Myhlback ( Szwecja )
– Okręg Cywilnej Administracji dla Peći Alain Le Roy ( Francja )
– ONZ-etowski Międzynarodowy Komisarz Policji Sven Frederiksen ( Dania )
– Rzecznik prasowy i dyrektor ds. Informacji Nadia Younes ( Egipt ).
Obie organizacje KFOR i UNMIK skoordynowały dokładnie wykonywane zadania i cele wyznaczone przez Radę Bezpieczeństwa. Do zadań KFOR należało utrzymanie publicznego porządku i bezpieczeństwa aż do czasu gdy międzynarodowa policja ONZ podlegająca UNMIK i nowa policja Kosowa będzie mogła przejąć te formy odpowiedzialności. UNMIK był także odpowiedzialny za ustanowienie w Kosowie instytucji wymiaru sprawiedliwości i nadzorowanie funkcjonowania powstałych sądów.
UNMIK miał w założeniu, stosować się do praw jakie obowiązywały na terenie Kosowa przed 24 marcem 1999 r. mimo, że część z nich nie odpowiadała już potrzebom chwili. Dlatego też SRSG posiadał prawo uchylania lub zawieszania dowolnych przepisów prawnych jeżeli były one niezgodne z mandatem UNMIK. SRSG mógł mianować urzędników w tymczasowej administracji, i mógł także usuwać urzędników jeżeli ich działalność w jakimś stopniu była niezgodna z zasadami i celami stawianymi w rezolucji 1244.
UNMIK pomagała w koordynowaniu i dostarczaniu pomocy humanitarnej pochodzącej z środków licznych organizacji międzynarodowych i poszczególnych rządów przeznaczonej dla natychmiastowo potrzebujących. Dla powracających uchodźców i przemieszczających się ludzi zapewniane było schronienie i dostarczana żywność oraz środki medyczne. Na znacznych obszarach brakowało elektryczności oraz bieżącej wody i poprawa tego stanu rzeczy była priorytetowym celem w przywracaniu normalnego życia w Kosowie. Szybkiej interwencji wymagała również kwestia uruchomienia szkół i szpitali, całego systemu telekomunikacji, radia i telewizji, które wymagały nie tylko odbudowy ale sprawnej i profesjonalnej obsługi.
Przez bardzo długi okres międzynarodowy personel UNMIK uczestniczyć będzie w wprowadzaniu reform i w odbudowie kosowskiej infrastruktury i gospodarki. W odbudowie uczestniczyli również pracownicy różnych narodowości Kosowa, którzy byli opłacani przez UNMIK. Ostatecznie, UNMIK współpracując z mieszkańcami Kosowa (na skutek bojkotu Serbów, głównie z Albańczykami) dążył do przekształcania istniejących instytucji rządowych i tworzenia nowych, zmierzając do przeprowadzenia wyborów i ostatecznego rozwiązania politycznego statusu Kosowa.
W dniu 16 lipca 1999 r. odbyło się w Kosowie pierwsze posiedzenie Tymczasowej Rady Konsultatywnej składającej się z reprezentantów głównych wspólnot etnicznych i większych politycznych ugrupowań. Głównym zadaniem Rady było pełnienie roli doradczej przez co posiadała ona pośredni wpływ na organizacje i funkcjonowanie Kosowa. Udział w Radzie na początku zbojkotował Ibrahim Rugova, ale na skutek silnej presji międzynarodowej także i on wszedł w jej skład. Powstały mieszane Cywilne Komisje, które zajmowały się szerokim zakresem spraw i starały się zapewnić spokojne funkcjonowanie takich sektorów życia codziennego jak sądownictwo, opieka zdrowotna, edukacja i opieka socjalna, urządzeniami użyteczności publicznej i higieną, ekonomią, finansami, komunikacją i mediami. W skład tych komisji wchodzić mieli przedstawiciele różnych narodowości, a wybierane miały być do nich osoby z doświadczeniem do pracy w danej komisji oraz takich ludzi, którzy przodowali w różnego typu rodzinnych grupach i wspólnotach.
UNMIK zobowiązany był też do maksymalnego wykorzystania możliwości jakie dawało istnienie wykwalifikowanych poprzednich albo aktualnych publicznych pracowników, nie zważając na ich przynależność etniczną.
UNMIK zorganizowany został w cztery sektory, lub ” filary „, z których każdy zajmował się osobną kategorią spraw i był administrowany przez przedstawicieli odpowiednich organizacji:
– administracją cywilną zajmowała się Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ);
– pomocą humanitarną – Wysoki Komisarz ds. Uchodźców Organizacji Narodów Zjednoczonych (UNHCR);
– tworzeniem demokratycznych instytucji – Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OSCE)
– odbudową – Unia Europejska (UE).
Za cywilną administrację odpowiedzialna była bezpośrednio ONZ. SRSG wyznaczył międzynarodowych cywilnych administratorów w pięciu okręgach w Prištinie, Peći, Kosovskiej Mitrovicy, Gnjilane i Prizrenie, którzy zarządzali miastem i otaczającym je obszarem. Do głównych zadań administratorów należało nadzorowanie już istniejących i tworzenia nowych miejsc pracy i instytucji użyteczności publicznej oraz dbanie o ich prawidłowe funkcjonowanie.
Wysoki Komisarz NZ ds. Uchodźców (UNHCR) koordynował wszystką pomocą humanitarną i natychmiastową odbudową domów.
Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OSCE) odpowiedzialna była za demokratyzację tworzonych instytucji, włączając w to funkcjonowanie akademii policyjnej szkolącej członków nowej policji w Kosowie ( Kosovo Police Service- KPS), dbanie o przestrzeganie praw człowieka i organizację wyborów.
Unia Europejska (EU) jest odpowiedzialna za ogólną odbudowę, oraz za sytuację gospodarczą i ekonomiczną odbudowującego się Kosowa w powiązaniu z innymi państwami regionu. Eksperci delegowani przez UE, jeszcze w czasie nalotów podjęli się zadania oszacowania strat i zniszczeń jakie były dziełem nalotów, działalności serbskich sił bezpieczeństwa, jugosłowiańskiego wojska i UÇK. Oszacowanie w szczegółowy sposób
szkód oraz powiązanie ich z ogólnym stanem infrastruktury istniejącej jeszcze przed wojną było podstawą do stworzenia szczegółowego planu odbudowy Kosowa.
Do jednych z podstawowych zadań UNMIK zaraz po zakończeniu działań wojennych należało udzielenie wszelkiej pomocy humanitarnej wszystkim potrzebującym mieszkańcom Kosowa. Pomoc niosły najważniejsze organizacje istniejące przy ONZ, takie jak Światowy Program Żywności (WFP), UNHCR, Organizacja Narodów Zjednoczonych Do Spraw Dzieci (UNICEF), Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) i ok. 45 pozarządowych organizacji. Ich działalność, koordynowana przez Centrum Informacji ds. Pomocy Humanitarnej, zmierzała do zapewnienia powracającym ludziom odpowiedniego schronienia, żywności, czystej wody, pomocy medycznej i udzielania wszelkiej pomocy logistycznej. UNHCR opracowała strategię ochrony dla powracających uchodźców i przemieszczających się osób, włączając w to także serbskich uchodźców z Chorwacji a także samych Serbów i Romów stanowiących mniejszość etniczną w Kosowie.
Do zadań UNMIK należało również przeciwdziałanie zagrożeniom spowodowanym przez miny i niewypały, o które w Kosowie po zakończeniu natowskich nalotów i walk serbsko-albańskich nie było trudno. W tym celu powołany został Ośrodek Koordynacji Działań NZ (UNMACC), odpowiedzialny za planowanie i przeprowadzanie kampanii przestrzegających i uświadamiających wśród mieszkańców Kosowa o zagrożeniach jakie niosą za sobą pozostawione miny i niewypały. Ośrodek ten, kierując pracą także innych organizacji, zajmował się zbieraniem informacji o pozostawionych minach, niewypałach artyleryjskich, bombowych i innego rodzaju amunicji.
Niektóre organizacje szkoliły kosowskich Albańczyków, którzy zobowiązali się do prowadzenia odminowywania Kosowa i prowadzenia akcji uświadamiających wśród samego społeczeństwa. Pierwsza grupa 200 osób pochodziła z zdemobilizowanej Armii Wyzwolenia Kosowa (UÇK). W całym Kosowie UNICEF prowadził zakrojoną na szeroką skalę akcję oświatową dotyczącą min i niewypałów z udziałem 850 nauczycieli i pracowników społecznych. Prowadzili oni swą działalność głównie pośród dzieci w szkołach i wcześniej, jeszcze przed wkroczeniem KFOR do Kosowa, w obozach dla uchodźców.
W Kosowie przystąpiono również do tworzenia struktur policyjnych i sądowych. Ogółem, UNMIK zamierzał rozmieścić cywilną policję w Kosowie liczącą 4.718 członków, ale jej stan na 29 lutego 2000 r. wynosił 2.360 funkcjonariuszy. Znaczną ich część mieli stanowić międzynarodowi profesjonaliści pracujący od lat w policji i zajmujący się różnymi kategoriami spraw. Pozostali mieli być wybierani z najbardziej doświadczanych i profesjonalnych szeregów sił policyjnych pochodzących z różnych krajów. Międzynarodowa policja UNMIK posiada również siły specjalne, zdolne wykonywać różne funkcje takie jak np. sprawowanie kontroli nad tłumem. UNMIK rozmieszczał również na granicach Kosowa straż graniczną. Łączność z lokalnymi wspólnotami zapewniali rekrutowani z danego obszaru urzędnicy, którzy pomagali nowej policji w komunikowanie się z społecznością.
UNMIK przystąpił również do stworzenie niezależnego i wieloetnicznego kolegium sędziów w Kosowie. SRSG mianował komisję, która miała polecać kandydatów na tymczasowe stanowiska sędziowskie na terenie całego Kosowa. Stanowisko sędziów i oskarżycieli zajmowali członkowie głównych wspólnot zamieszkujący dane terytorium.
Dnia 4 lipca, UNMIK wydało rozporządzenie pozwalające KFOR na przeprowadzanie aresztowań i tymczasowe zatrzymanie ludzi podejrzanych o popełnienie przestępstw wymierzonych w publiczne bezpieczeństwo i porządek, włączając w to takie zbrodnie jak morderstwa, gwałty, porwania, podpalenia czy zbrodnie wojenne. Rozporządzenie to uwzględnia także prawo oskarżonego do należnego procesu tzn. szybkie stawienie się przed sądem, możliwość kontaktu z adwokatem i swoją rodziną. Poza tym został powołany Najwyższy Sąd Kosowa i Biura Głównego Oskarżyciela, których działalność oparta była na miejscowym i międzynarodowym prawie. Bernard Kouchner powołał, w celu dokonania przeglądu istniejących praw 19-osobową grupę roboczą pod wspólnym przewodnictwem profesora prawa, Albańczyka Blerima Reki i ekspertów prawnych ONZ.
UNMIK załatwiał także inne prawne kwestie, które były bardzo ważne w przywracaniu normalnego życia w Kosowie, takie jak wydawanie nowych dowodów tożsamości i różnego typu dokumentów. Wszystkie działania UNMIK były oparte w założeniu na powszechnie uznawanych przez państwa zrzeszone w ONZ podstawowych prawach człowieka wyrażanych w porozumieniach i konwencjach takich jak np. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka czy Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych. Do zadań UNMIK należała również współpraca z Trybunałem haskim w poszukiwaniu dowodów przestępstw przeciw osobom postawionym w stan oskarżenia, jak też i samych oskarżonych.
W kwestii odbudowy zniszczonego Kosowa spodziewano się, że proces ten będzie bardzo długotrwały i kosztowny, gdyż odbudować należało nie tylko zniszczenia wojenne ale także poprawić katastrofalny stan gospodarki i infrastruktury całego Kosowa. Sytuacja na tym polu była o tyle tragiczna, że od kilku lat cała Jugosławia znajdowała się w bardzo ciężkiej sytuacji gospodarczej i nie była ona w stanie (czy też nie chciała) przeprowadzić na tym terenie żadnych większych inwestycji, a jeszcze za istnienia SFRJ Kosowo było najbardziej zacofanym regionem państwa. Istniało w nim, jeszcze przed nalotami NATO, wiele zakładów, które w dobie przemian gospodarczych w większości państw Europy Środkowej i Wschodniej już dawno upadły. Chodzi tu przede wszystkim o istnienie takich molochów jak Elektroprivreda, która w przeddzień wojny zatrudniała 13 tys. pracowników i posiadała dwie kopalnie odkrywkowe węgla brunatnego, dwie elektrownie węglowe i fabrykę nawozów sztucznych. Zakład ten był w 100 proc. w rękach państwa, które nie potrafiło zadbać o odpowiednią rentowność takich przedsiębiorstw. Podobna sytuacja jak w Elektroprivredzie panowała w innych przedsiębiorstwach na terenie całego Kosowa jak na przykład w kombinacie Trepča, w którym była największa w Europie kopalnia ołowiu.
Za odbudowę Kosowa odpowiedzialna była Unia Europejska, która w pierwszej kolejności skupiała się na odbudowie najważniejszej infrastruktury i służb energetycznych, wodociągowych oraz opieki zdrowotnej. UNMIK zorganizował też prowizoryczny fundusz, z którego miały być wypłacane pensje pracownikom służb miejskich i opłacane najważniejsze usługi na okres trzech miesięcy, kiedy to funkcje te przejąć miały instytucje lokalne. Bezpośrednio po zakończeniu działań wojennych brakowało też specjalistów obsługujących ważne zakłady takie jak wodociągi czy elektrownie, gdyż przed wojną zajmowali się tym głównie Serbowie, którzy albo uciekli do Serbii, albo po prostu bali się przyjść do pracy obawiając się wybuchów albańskiej nienawiści.
Jednak największym problemem w ponownym organizowaniu życia w Kosowie, stanowił nie brak wykwalifikowanych pracowników ale pieniędzy. Pomoc Organizacji Narodów Zjednoczonych w teorii była dość hojna, ale w praktyce fundusze przyznawane na rzecz UNMIK były znacznie niższe (trudno jest ocenić w momencie powstawania tej pracy jak owa pomoc wyglądała w rzeczywistości, gdyż źródła dostępne na ten temat są albo bardzo jednostronne i jednocześnie sprzeczne np. oficjalne strony internetowe UNMIK, UE, OBWE itp., albo całkowicie pozbawione obiektywizmu tj. zarówno oficjalne strony rządowe Serbii czy Jugosławii, jak i strony kosowskich Albańczyków). Według oficjalnych danych na potrzeby UNMIK na rok 1999 przyznana została kwota rzędu 125 mln$., na rok 2000 przewidziano 854 mln$, a według szacunków na rok 2001 przyznana ma zostać kwota 552 mln$.
[1] M. Lasoń, Operacje pokojowe w systemie ONZ na przykładzie United Nations Interim Mission in Kosovo, „Krakowskie Studia Międzynarodowe” 2005, nr 3, s. 56
Jeśli szukasz osoby, która zajmie się Twoją pracą z politologii, która pomoże Ci w jej pisaniu to polecamy pisanie prac z politologii - fachowa pomoc specjalistów..