Ludzie żyjący obecnie, chcący być w centrum życia europejskiego istotnie różnią się od tych, którzy nadawali życiu ton w dziewiętnastym wieku. Człowiek żyjący w wieku dziewiętnastym mógł przewidzieć panującą ówcześnie sytuację historyczną. Ortega Gasset mówi tu o tym, że „Jeżeli przyszłość nie byłaby do przewidzenia, to pozostałaby niezrozumiana nawet wtedy, kiedy się spełnia i staje się sama czasem przeszłym.” [Jose Ortega y Gasset: Bunt mas, Warszawskie Wydawnictwo literackie, Muza S.A., Warszawa 2002r., s.56]
Człowieka tłumu współczesnych czasów cechuje łatwość rozwiązywania problemów materialno – ekonomicznych. Pomimo wielkich kryzysów z każdym kolejnym dniem jego pozycja rosła, zyskiwała na pewności, człowiek masowy zdobywał coraz większą niezależność do cudzej woli i decyzji. Od początków dwudziestego wieku klasa robotnicza klasa robotnicza zaczęła nabierać poczucia niezależności, a jej życie stało się pewniejsze. Do pewności ekonomicznej przyczyniła się też sytuacja komfortu i porządku publicznego. W związku z tymi wydarzeniami i zjawiskami, życie dla przeciętnego człowieka we wszystkich podstawowych dziedzinach stało się pozbawione trudności i problemów. Dla ludzi żyjących w przeszłości życie rysowało się jako ciężkie pełne trudu przeznaczenie, a odbierane było jako zbiór klęsk i trudności, które trzeba cierpliwie znosić.
W sferach prawnych i moralnych od drugiej połowy dziewiętnastego wieku przed człowiekiem nie ma już żadnych barier społecznych, nie napotyka się już ograniczeń i przeszkód. W społeczeństwie nie istnieją już ludzie prawnie uprzywilejowani, a każdy człowiek jest wolny wobec prawa. W dziejach ludzkości człowiek nie znajdował się w tak dobrej kondycji życiowej zarówno pod względem fizycznym jak i społecznym.
Do tak dobrego stanu życia przyczyniły się trzy czynniki: badania naukowe, industrializacja i liberalna demokracja.
Ortega y Gasset twierdzi, iż „mamy do czynienia z zapoczątkowaną w dziewiętnastym wieku radykalną zmiana kondycji ludzkiej. Życiu ludzkiemu nadano nowe ramy, nowe zarówno pod względem fizycznym jak i społecznym.” [Jose Ortega y Gasset: Bunt mas, Warszawskie Wydawnictwo literackie, Muza S.A., Warszawa 2002r., s.58]
Wiek dziewiętnasty był według Ortegi wiekiem rewolucyjnym z uwagi na fakt, iż wielkie masy ludzkie, zwykli ludzie znaleźli się w warunkach całkowicie odmiennych od tych w których dotychczas żyli. Dla ludzi pospolitych poprzednich epok życie wiązało się z ograniczeniami było dla nich ciężarem, uciskiem, który towarzyszył im od zarania dziejów aż do końca dziewiętnastego wieku., kiedy to rozpoczął się szybki rozwój nauki i techniki. Rewolucja techniczna i informatyczna, która stała się podstawą do produkcji ogromnej ilości dóbr konsumowanych na masową skalę zapoczątkowała doskonały mechanizm manipulacyjny, wpływający na osobowość ludzi, podległych tej kulturze.
Według interpretacji Dawida Markowskiego nie istnieje dziś możliwość jakościowej zmiany rozwoju technologicznego, ponieważ brakuje alternatywnej koncepcji rozwoju społecznego dostosowanego do potrzeb jednostki, ładu pozbawionego alienacji i dehumanizacji. [Dawid Markowski : Funkcje ideologiczne a składniki poznawcze koncepcji ,,społeczeństwa masowego” i „społeczeństwa postindustrialnego”. ,Studia Socjologiczne nr 1(48). 1973r.]
Współczesny świat nie skłania ludzi do ograniczeń nie stawia żadnych barier, a wręcz przeciwnie utwierdza ich w przekonaniu, że w przyszłości będą bardziej bogatsi, doskonalsi i będą żyć pełniej. Ludzie ci nie zdają sobie do końca sprawy z tego, że świat stał się doskonalszy dzięki wysiłkom genialnych jednostek, a nie samoistnie przez dzieło natury. Ortega mówi, że „ W diagram psychologiczny współczesnego człowieka masowego możemy wpisać dwie podstawowe cechy: swobodną ekspansje życiowych żądań i potrzeb, szczególnie w odniesieniu do własnej osoby oraz silnie zakorzeniony brak poczucia wdzięczności dla tych , którzy owo godne życie umożliwili.” [Jose Ortega y Gasset: Bunt mas, cyt. wyd., s.60]
Współczesny plebs, dziedziczący wspaniały dorobek czasów przeszłych jest we współczesnym świecie rozpuszczony, uważa że wszystko mu wolno i z nikim się nie liczy. Spowodowane jest to głównie z tego względu, że współczesne masy ludzkie otacza świat pełen możliwości, który jest bezpieczny i pewny. Obecnie masy mają wszystko gotowe, ogólnie dostępne, nie wymagające żadnego, uprzedniego wysiłku, ale są na tyle mało inteligentne, by uwierzyć że cała materialna społeczna organizacja wyglądającą jak dzieło natury, może czasem zawodzić. Ortega y Gasset wyraża tu tezę obrazującą ten stan rzeczy „(…) właśnie doskonałość z jaka w dziewiętnastym wieku zorganizowano pewne dziedziny życia, spowodowała to, że korzystające z owych dobrodziejstw masy nie uważają ich za organizację, lecz za element przyrody.” [Jose Ortega y Gasset: Bunt mas, Warszawskie Wydawnictwo literackie, Muza S.A., Warszawa 2002r., s.61
]. W podobny sposób można wyjaśnić duchowy stan mas, których nie interesuje nic poza własnymi dobrami. Zdobyczy cywilizacji nie traktują jako cos wspaniałego i genialnego, co trzeba szczególnie pielęgnować, tylko traktują je jak swoje prawa. Masy chcą zdobyć wszystko co uważają że im się należy i często zdobywają to, niszcząc cywilizację dzięki której mogą egzystować.
Struktury duchowe człowieka masowego zmieniają tradycyjne struktury ludzi z dawnych epok. Dawniej człowiek przyswajał sobie polepszenie swojej pozycji społecznej, w związku ze szczęśliwym zbiegiem okoliczności lub poprzez swój wysiłek i trud. Dla nowych mas swoboda manewrów życiowych jest czymś stałym i naturalnym pozbawionym szczególnych przyczyn. Nie liczą się one z istnieniem innych instytucji a szczególnie nadrzędnych. Człowiek masowy zadowolony jest z siebie takiego jakim jest, uważa on iż w życiu można przyjmować wszystko jako dobre. U człowieka masowego nie ma odwołania do czynników zewnętrznych, nie odwołuje się on do nikogo, gdyż czuje się on panem swojego życia.
Ortega y Gasset jest przekonany, iż wbrew temu co powszechnie się sądzi, to właśnie ludzie wybrani a nie masy żyją w prawdziwym poddaństwie.
Życie wybranych jednostek nie ma dla nich sensu jeśli nie wymaga służeniu czemuś transcendentnemu i w związku z tym nie uważają one takiej służby jako ucisku, a wręcz przeciwnie, czują się one zaniepokojone jej brakiem.
Jose Ortega y Gasset twierdzi, iż pewnej degeneracji ulega pojęcie „szlachectwo”, które kojarzone jest obecnie z dziedzicznym szlachectwem krwi. W obecnych czasach oznacza ono statyczną i bierną jakość która otrzymana jest i przekazywana jako bezwolna rzecz. Według hiszpańskiego myśliciela „szlachectwo to synonim życia pełnego trudu i wyrzeczeń, zawsze gotowego do doskonalenia się, do przechodzenia od tego co już jest do wyższych jeszcze celów i obowiązków.” [Jose Ortega y Gasset: Bunt mas, Warszawskie Wydawnictwo literackie, Muza S.A., Warszawa 2002r., s.68]
W przekonaniu Ortegi y Gasseta człowiek współczesny, który wyłonił się w dziewiętnastym wieku obdarzony jest wielkimi apetytami oraz środkami służącymi do zaspokajania tych apetytów. Podniósł się wyraźnie poziom życia prawie we wszystkich dziedzinach życia, miedzy innymi w ekonomicznej, zdrowotnej, państwowo – prawnej oraz w technice. Dzięki tym zdobyczom i osiągnięciom człowiek zdany jest już tylko na siebie, jest hermetycznie zamknięty, nie troszczy się już o nic i o nikogo, wierzy już tylko w swoja samowystarczalność. Ortega y Gasset wyraża w związku z tym obawę iż masy coraz mniej będą się chciały poddać kierownictwu w jakiejkolwiek dziedzinie życia. Człowiek masowy mimo iż nauczył się używania wielu stworzonych przez cywilizację narzędzi, źle będzie je wykorzystywał, gdyż równocześnie odznacza się on gruntowną nieznajomością zasad leżących u podstaw tej cywilizacji.
Bunt mas w opinii Ortegi y Gasseta jest olbrzymim problemem dzisiejszej cywilizacji, a główną tego przyczyną jest zamknięcie się człowieka w sobie i chociaż jest bardziej inteligentny niż ten sam człowiek w poprzednich epokach nic mu to nie daje. Człowiek masowy uważa się za uosobienie doskonałości w przeciwieństwie do człowieka szlachetnego, który nawet kiedy jest próżny nie czuje się nigdy do końca doskonały i pełny. Ortega wyraża przekonanie, iż idee człowieka masowego nie są autentyczne, a ich posiadanie nie stanowi o kulturze. Nie można mówić o ideach czy poglądach jeżeli nie uzna się norm , które by je regulowały, czy do których można byłoby się odwołać.
Kultura nie może istnieć bez szacunku do norm oraz do pewnych stanowisk intelektualnych. Masy są zdecydowane kierować społeczeństwem, chociaż nie mają do tego zdolności i kwalifikacji. Ortega mówi, że „Człowiek przeciętny posiada zestawy gotowych myśli, brakuje mu jednak zdolności myślenia (…), chce wydawać sądy, ale nie chce uznawać warunków i założeń koniecznych do ich wydawania.” [Jose Ortega y Gasset, Bunt mas, Warszawskie Wydawnictwo literackie, Muza S.A., Warszawa 2002r., s.77]
Hermetyczność skłania masę do interwencji w każdej dziedzinie życia publicznego, a jej procedura staje się bezpośrednią akcją, czyli nawiązaniem do gwałtu i przemocy. Masy wchodzące w życie publiczne czynią to zawsze przy pomocy „bezpośredniej akcji”, a całość współżycia ludzkiego wchodzi pod panowanie systemu odrzucającego instancje pośrednie takie jak: kurtuazja, obyczaje, sprawiedliwość czy rozum. Cywilizacja jest wolą współżycia i im mniej człowiek liczy się z innymi ludźmi tym bardziej jest mniej cywilizowany, a co za tym idzie jest bardziej barbarzyński. Ortega y Gasset wyraża pogląd, iż demokracja liberalna jest najdoskonalszą formą polityczną pod względem woli współżycia ludzkiego.
W tej formie politycznej przywiązuję się uwagę do liczenia się z innymi, a władza mimo swej potęgi sama narzuca sobie ograniczenia, aby możliwość decydowania o państwie mieli wszyscy obywatele. Ortega mówi, że „(…) cywilizacja to wszystko co umożliwia istnienie miasta, wspólnoty czy w ogóle jakiegokolwiek współżycia między ludźmi. Dlatego też jeśli na wszystkie te elementy cywilizacji spojrzymy od środka, to stwierdzimy, iż maja one ten sam rdzeń. U podłoża ich wszystkich leży rdzenne i coraz silniejsze dążenie do tego, by każdy człowiek liczył się z innymi.” [tamże, s.79]
Liberalizm proklamuje współżycie władzy z opozycją, jednak we wszystkich współczesnych państwach masa wpływa na władzę publiczna oraz miażdży w nich wszystkie grupy opozycyjne. Masa nie toleruje nikogo, nie chce współżycia z nikim, nie cierpi bowiem nikogo kto do niej nie należy.
Wiele gotowych prac z zakresu kulturoznawstwa znajdziecie w serwisie gotowe prace z kulturoznawstwa. Różnorodne tematy prac - doskonała inspiracja do napisania własnej pracy.