Pojęcie mutacji kulturowych Józef Bańka definiuje jako „zaburzenie lub zmianę w przekazie pamięci kulturowej, która eliminuje albo upowszechnia pewne odkrycia, wynalazki, dzieląc wartości, sposoby postępowania lub myślenia.” [J. Bańka: Eurorecentywizm czyli droga Europy do wspólnotowej teraźniejszości narodów, Wydawnictwo „Śląsk”, Katowice 2002r., s.93]
Mutacja kulturowa powstaje w wyniku historycznej wymiany wartości w toku identyfikacji człowieka jednopojawieniowego z kulturą człowieka wielopojawieniowego. W kulturze wywołuje ona zmianę, która powstaje na skutek rozdźwięku między sferą emocjonalna człowieka jednopojawieniowego konkretnego a sferą racjonalna człowieka wielopojawieniowego. J. Bańka wyraża opinię, iż człowiek identyfikuje się ze swoją mutacją kulturową w sposób wybiórczy, dlatego tez zostawia sobie szerokie pole na uzupełnienie brakujących fragmentów kultury, której część dziedziczy, a część tworzy sam.
Mutacja kulturowa jest kulturą którą wyselekcjonował sam podmiot kultury. Według J. Banki „jest przede wszystkim formą inscenizacji epistemologicznej, w której przeplata się „tutaj teraz bycie z „nie tutaj teraz byciem”, świat z zaświatem – zawsze w nowym punkcie recentywistycznym, którego wybór zależy od podmiotu „ja”. [tamże s.93] Mechanizm identyfikacji kulturowej znajduje się w selektywności, w której rezultacie rodzą się rozmaite inscenizacje epistemologiczne kultury. Selektywność identyfikacji kulturowej wynika z faktu, że każde przejście od momentu recentywistycznego nieciągłości zdarzenia do jego peryferiów czasowych ciągłości dokonuje się samo, w momencie recentywistycznym „teraz” człowieka jednopojawieniowego. Człowiek jednopojawieniowy, z kolei dla każdego takiego momentu recentywistycznego „teraz” może wielokrotnie odnajdywać różne inscenizacje epistemologiczne. Obszarem ekspansji dla projekcji jest przyszłość traktowana jako górny kraniec bytu i czasu.
Przyszłość ta jest zaangażowana w taki sposób, iż jest wypełniona wizją wartości pożądanych i obawami przed wystąpieniem ubocznych skutków działań, odbywanych dotychczas. Przyszłości nie wypełnia żadna kultura, jest ona tylko ochroną naszej aktualności.
W przeszłości oprócz momentów recentywistycznych daje się wyróżnić peryferia bytu wypełnione zjawiskami określonymi jako dorobek kultury. Świadomość czasu w przeszłości jest rzeczą bardzo konkretną, natomiast w przyszłości panuje poczucie pustki i nieokreśloności czasu. Przyszłość nie zawiera żadnych śladów życia ludzkiego, a co za tym idzie nie ma w niej żadnej kultury.
Józef Bańka wyraża tu pogląd „W obu przypadkach zwracamy uwagę na naszą aktualność, nasze „teraz” detonujące peryferiami bytu, aby uzyskać żywe poczucie czasu, doświadczenie momentu recentywistycznego jako cząstki elementarnej wiecznego teraz.” [J. Bańka: Eurorecentywizm czyli droga Europy do wspólnotowej teraźniejszości narodów, Wydawnictwo „Śląsk”, Katowice 2002r., s.100]
Przyczyną wejścia twórczości w mechanizmy identyfikacji kulturowej jest wielka pogoń za nowością, którą można utożsamić z ekspansją mutacji kulturowych. Właściwość ta sprowadza się do tego typu inscenizacji epistemologicznej, która wkracza w miejsca niedomknięte rzeczywistości i stara się je wypełnić wartościami. Pojęcie „miejsce” oznacza w tym wypadku to, co w spostrzeganej przez jednostki rzeczywistości jest brakiem rzeczywistości czyli przerwą w egzystencji. Akt twórczy rozumiany jako inscenizacja rzeczywistości epistemologicznej jeszcze nie istniejącej wypełnia peryferia czasowe, zwane przyszłością,.
Selektywne działania mechanizmu identyfikacji człowieka jednopojawieniowego z kulturą człowieka wielopojawieniowego, do której przynależy dzieło powodują osiągnięcie stanów jednakowego wahania, w odbiorze jego sensu.
J. Bańka uważa, że „(…) zależy to przede wszystkim od tego, że dzieło jako wytwór człowieka jednopojawieniowego historycznego, traci wartości brzegowe kiedy staje się własnością człowieka wielopojawieniowego, z którym identyfikuje się człowiek jednopojawieniowy teraźniejszy. Można zatem powiedzieć, że jest to wytwór kultury zmutowany w peryferiach brzegowych przez kierunek ekspansji kulturowej.” [ J. Bańka: Eurorecentywizm czyli droga Europy do wspólnotowej teraźniejszości narodów, cyt. wyd., s.109]
Przykładem kultury o szczególnej ekspansji współczesnego świata jest kultura Stanów Zjednoczonych i kultura Europy. Obydwie te kultury w dalszym ciągu wykazują tendencje rozszerzania się. Biorąc pod uwagę kierunki ekspansji kultury takie jak: przeszłość, teraźniejszość i przyszłość to kulturami obecnie skierowanymi na teraźniejszość są kultury Europy i Ameryki Północnej.
Wiele gotowych prac z zakresu kulturoznawstwa znajdziecie w serwisie gotowe prace z kulturoznawstwa. Różnorodne tematy prac - doskonała inspiracja do napisania własnej pracy.