Podatki
Dotyczy podatku VAT i akcyzy oraz podatków bezpośrednich. Określanie wysokości podatków nie należy do Komisji Europejskiej ale do państw członkowskich. Unia jedynie ustala stawki minimalne. Służyć ma to ujednolicaniu rynku i wyrównywaniu zasad konkurencji. W Polskich warunkach konieczne są okresy przejściowe dotyczące stawek minimalnych na: usługi gastronomiczne (7% VAT zamiast 22%), książki i czasopisma specjalistyczne (0% VAT zamiast 7%), niższy podatek akcyzowy na paliwa ekologiczne.
Unia gospodarcza i walutowa
Na obszar negocjacyjny "Unia Gospodarcza i Walutowa" składają się kwestie dotyczące: polityki fiskalnej państwa, koordynacji polityki gospodarczej i współpracy z MFW, WTO i Europejskim Bankiem Centralnym oraz polityki walutowej w przyszłości mającej doprowadzić do uczestnictwa, bądź rezygnacji z niego, w strefie euro. Ostateczne decyzje zapadną po uzyskaniu przez Polskę członkostwa w Unii Europejskiej.
Nie występujemy o okresy przejściowe w tym dziale.
Statystyka
Prowadzenie statystyk w Unii Europejskiej opiera się na metodach Eurostatu. Chodzi tu o zasady gromadzenia danych, metody badania itp., które są zresztą bardzo podobne do polskich. Wynika to ze współpracy między Eurostatem a GUS i polskimi urzędami centralnymi sięgającej 1991r. Polskie zasady prowadzenia badań statystycznych są zbieżne z unijnymi i w związku z tym nie występowaliśmy tutaj o okresy przejściowe.
Kontrola finansowa
Do zadań polityki kontroli finansowej należy ochrona interesu finansowego państw członkowskich i samej Unii Europejskiej. Jest to bardzo ważny dział negocjacji, który ma za zadanie potwierdzić, bądź nie, zdolność kraju do ograniczenia nielegalnego wypływu pieniędzy z budżetu. Dostosowanie prawa w tej kwestii jest jednym z głównych obowiązków Polski. Dokładne stosowanie się do unijnych dyrektyw w tej dziedzinie stworzy skuteczny aparat kontroli finansowej, zarówno ze strony polskiej, jak i Unii. Nie występujemy o okresy przejściowe.
Finanse i budżet
Ten rozdział negocjacji dotyczy budżetu Unii oraz środków własnych i finansowania instytucji pozabudżetowych (Europejski Bank Centralny, Europejski Bank Inwestycyjny, Europejski Fundusz Rozwoju). Budżet Unii Europejskiej opiera się na składkach państw członkowskich, których wysokość określona jest zdolnościami gospodarczymi kraju. Występujemy o okres przejściowy dotyczący wielkości wpłat do budżetu. W pierwszym roku członkostwa wysokość składki wynosiła by 10% sumy docelowej. Przez następne 4 lata wzrastałaby o 20%, by w ostatnim roku osiągnąć 90% sumy docelowej.
Finansowe warunki członkostwa a pole negocjacji
Rozmowy o podatkach, finansowaniu budżetu wspólnotowego oraz kontroli wydatków należały do najbardziej technicznych elementów akcesji, lecz ich znaczenie polityczne było bardzo duże. Za każdym z tych zagadnień kryło się pytanie o to, jak koszty i korzyści integracji zostaną rozłożone w czasie. Państwo ubiegające się o członkostwo musiało przygotować administrację do nowych obowiązków, finansować niezbędne inwestycje i równocześnie zachować zdolność do realizacji dotychczasowych zadań publicznych. Negocjowane okresy przejściowe nie były zatem jedynie formalnym odstępstwem od reguły. Dawały czas na dostosowanie systemów, które bez odpowiedniego przygotowania mogłyby okazać się niewydolne.
W dziedzinie podatków ważne było odróżnienie harmonizacji wybranych zasad od pełnego ujednolicenia polityki fiskalnej. Wspólny rynek wymagał pewnej zgodności reguł, aby różnice między państwami nie prowadziły do zakłóceń obrotu. Nie oznaczało to jednak, że wszystkie podatki i ich stawki miały być identyczne. Szczególną rolę odgrywały rozwiązania dotyczące podatku od wartości dodanej i akcyzy, ponieważ pozostawały one blisko związane z przepływem towarów i świadczeniem usług. Zmiana stawek wpływała na ceny płacone przez konsumentów, koszty przedsiębiorstw i dochody budżetu państwa. Nic dziwnego, że nawet stosunkowo wąskie kwestie podatkowe stawały się przedmiotem intensywnych rozmów.
Z kolei obszar finansów i budżetu obejmował relację pomiędzy zobowiązaniem do współfinansowania wspólnych polityk a możliwością korzystania z unijnych instrumentów finansowych. W debacie publicznej łatwo było sprowadzić problem do prostego pytania, czy Polska będzie płatnikiem, czy beneficjentem środków wspólnotowych. Takie ujęcie nie oddaje całego mechanizmu. Znaczenie miały terminy przekazywania środków, zasady kwalifikowania wydatków, udział finansowania krajowego oraz zdolność instytucji do przygotowania i rozliczenia projektów. Samo istnienie możliwości uzyskania pieniędzy nie gwarantowało, że zostaną wykorzystane efektywnie. Potrzebne były sprawne procedury, odpowiednia dokumentacja i kontrola prawidłowości wydatków.
Dlaczego kontrola finansowa nie była sprawą drugorzędną
System kontroli finansowej stanowił warunek wzajemnego zaufania uczestników integracji. Państwa członkowskie finansowały wspólny budżet, dlatego oczekiwały, że przekazywane środki będą wydatkowane zgodnie z przyjętymi zasadami. Dla Polski oznaczało to konieczność rozwijania zdolności audytu, wykrywania nieprawidłowości i egzekwowania odpowiedzialności. Nie chodziło wyłącznie o zapobieganie celowym nadużyciom. Wiele problemów może wynikać z niewłaściwej interpretacji przepisów, braków dokumentacyjnych albo słabego przepływu informacji między urzędami. Dobrze działająca kontrola powinna zatem łączyć funkcję zabezpieczającą z instruktażową, umożliwiając instytucjom korygowanie błędów.
Statystyka, wymieniona w pracy jako odrębny rozdział, była elementem tej samej infrastruktury administracyjnej. Porównywalne dane o gospodarce, zatrudnieniu, produkcji i finansach publicznych służą ocenie sytuacji państw członkowskich oraz planowaniu polityk wspólnotowych. Gdy definicje i metody pomiaru różnią się pomiędzy krajami, nawet poprawnie sporządzone zestawienia mogą prowadzić do błędnych porównań. Dostosowanie do standardów Eurostatu miało zatem znaczenie nie tylko dla urzędów statystycznych. Wpływało pośrednio na jakość analiz gospodarczych i ocenę skutków poszczególnych decyzji publicznych. Ten mniej widoczny fragment negocjacji pokazuje, jak dużo integracja zależy od codziennej pracy wyspecjalizowanych instytucji.
Unia Gospodarcza i Walutowa rodziła jeszcze inny rodzaj pytań. Przystąpienie do Unii Europejskiej i przyjęcie wspólnej waluty to dwa odrębne etapy integracji, związane z różnymi obowiązkami i warunkami. Przyjęcie dorobku prawnego w obszarze koordynacji gospodarczej nie oznaczało automatycznego wejścia do strefy euro w dniu uzyskania członkostwa. Dlatego analizując wcześniejsze stanowiska Polski, należy oddzielić zobowiązania podejmowane podczas negocjacji akcesyjnych od późniejszych decyzji dotyczących uczestnictwa w unii walutowej. Równie istotne są kwestie niezależności instytucji monetarnych, stabilności finansów publicznych i znaczenia polityki gospodarczej prowadzonej na szczeblu krajowym.
Budżet jako zapis priorytetów gospodarczych
Zestawienie podatków, statystyki, kontroli finansowej i budżetu pokazuje, że finanse publiczne nie funkcjonują w oderwaniu od pozostałych obszarów negocjacyjnych. Koszty modernizacji infrastruktury transportowej, ochrony środowiska czy rolnictwa musiały być uwzględniane w planowaniu krajowych wydatków. Dlatego realna ocena opłacalności poszczególnych ustępstw wymagała spojrzenia na cały harmonogram integracji, a nie na jeden rozdział. Co ważne, liczby i okresy przejściowe przytoczone w materiale źródłowym dokumentują etap rozmów sprzed 2004 roku; nie są aktualnym opisem zasad finansowania Unii. Ich największa wartość polega na pokazaniu, jakie ryzyka dostrzegano przed członkostwem i w jaki sposób próbowano je ograniczyć podczas negocjacji.
Istotnym elementem tych procesów była kwestia odpowiedzialności za realizację zobowiązań. Ustalenia zawarte podczas negocjacji musiały zostać przełożone na zadania konkretnych ministerstw, urzędów i jednostek samorządowych. Każda z tych instytucji potrzebowała harmonogramu, pracowników oraz źródeł finansowania. Jeżeli koszty zostałyby oszacowane zbyt optymistycznie, problemy mogły ujawnić się dopiero na etapie wdrażania przepisów. Z tego względu rzetelne planowanie finansowe było częścią zdolności państwa do uczestnictwa we wspólnych politykach, a nie tylko technicznym dodatkiem do uzgodnień prawnych.
Ważne pozostawało również pytanie, kto ostatecznie poniesie koszty dostosowań. Podatki oddziałują na konsumentów i przedsiębiorców, wydatki budżetowe wymagają ustalenia priorytetów, a nowe systemy sprawozdawczości angażują administrację i podmioty gospodarcze. Korzyści z członkostwa mogą pojawiać się w innej chwili niż nakłady potrzebne do jego przygotowania. Oznacza to, że nawet rozwiązanie opłacalne w długiej perspektywie mogło napotykać poważne trudności finansowe w pierwszym okresie realizacji. Negocjacje musiały więc uwzględniać nie tylko ostateczny stan prawny, lecz także tempo i kolejność dochodzenia do niego.
Przy historycznej analizie integracji użyteczne jest odróżnienie wpływów i wydatków wynikających bezpośrednio z budżetu unijnego od szerszych skutków gospodarczych. Inwestycja infrastrukturalna może wymagać wydatków publicznych, ale jej znaczenie ujawnia się także w zmianie możliwości przewozowych czy atrakcyjności inwestycyjnej regionu. Podobnie dostosowanie zasad rachunkowości generuje koszty, a równocześnie może zwiększać przejrzystość działania rynku. Bilans integracji nie powinien zatem ograniczać się do jednego zestawienia księgowego.
Taka analiza ułatwia rozumienie negocjacji jako procesu ustalania wykonalnych zobowiązań, a nie jedynie sporządzania katalogu deklaracji politycznych.
Przedakcesyjne dyskusje finansowe przypominają też, że wiarygodność państwa zależy od jakości danych, którymi posługują się jego instytucje. Dobrze uzasadniony postulat negocjacyjny wymagał informacji o przewidywanych wydatkach i liczbie podmiotów objętych zmianą. Brak porównywalnych zestawień mógł osłabiać argumentację nawet tam, gdzie potrzeba okresu przejściowego była rzeczywista. Rzetelna statystyka, planowanie budżetowe i kontrola finansowa tworzyły zatem wspólny mechanizm przygotowania decyzji. Ich rola była mniej widoczna niż sam przebieg posiedzeń negocjacyjnych, lecz bez nich trudno byłoby ocenić konsekwencje przyjmowanych zobowiązań.
Jeżeli szukasz całej pracy dyplomowej z europeistyki to polecamy serwis prace dyplomowe z europeistyki. Całe prace - ze wstępem, zakończeniem, bibliografią.