Powstanie EWG i plan Wernera

1. Powstanie EWG

  Nie wszystkie idee integracyjne doczekały się realizacji. Tak stało się z próbą utworzenia Europejskiej Wspólnoty Obronnej i powiązaną z nią Europejskiej Wspólnoty Politycznej. Ludność państw Europy Zachodniej odrzucała idee pełnego sfederalizowania Europy^[1]. Przyczynę tego upatruje się w odrodzeniu tendencji tradycjonalistycznych w Europie^[2]. W takich warunkach odbyło się nieformalne spotkanie ministrów spraw zagranicznych krajów EWWiS. Bezpośrednią przyczyną spotkania rezygnacja Jeana Monneta z ubiegania się o stanowisko przewodniczącego Wysokiej Rady^[3]. Na szczycie powołano komisje ekspertów pod przewodnictwem Paula-Henri Spaaka, której zadaniem było opracowanie raportu o możliwościach dalszej integracji Europy, utworzenia wspólnego rynku, pokojowego wykorzystania energii atomowej. Na konferencji ministrów spraw zagranicznych „szóstki” w Wenecji (maj 1956), Paul-Henri Spaak przedstawił swój raport, który stał się podstawą do dalszych negocjacji w sprawie integracji^[4]. Dnia 25 marca 1957 roku podpisano w Rzymie traktat powołujący Europejską Wspólnotę Gospodarczą (European Economic Community) i Europejską Wspólnotę Energii Atomowej European Atomic Energy Community). Podpisy pod traktatem złożyli:

Paul-Henri Spaak

Christian Pineau

Joseph Luns

Joseph Bech

Konrad Adenauer

Antonio Segni

Podstawowy cel jaki został określony w Traktacie Rzymskim to „utworzenie wspólnego rynku oraz stopniowe ujednolicanie polityki gospodarczej Państw będących Członkami Wspólnoty, harmonijnego rozwoju wszelkiej działalności gospodarczej na terenie całej Wspólnoty, ciągłej i zrównoważonej ekspansji, wzmożonej stabilizacji, szybszego podwyższenia poziomu życia i ściślejszych stosunków między państwami, które jednoczy”^[5]. Działalność Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej miała skupić się na:

w polityce handlowej z państwami trzecimi ustalić wspólną taryfę celną;

eliminowanie opłat celnych i ograniczeń ilościowych w handlu między państwami członkowskimi;

wspólnej polityce rolnej;

zniesieniu ograniczeń w wolnym przepływie kapitałów, osób, usług;

ujednolicaniu ustawodawstwa państw EWG

zagwarantowaniu wolnej konkurencji na wspólnym rynku;

zachowaniu równowagi w bilansach płatniczych członków EWG;

powstaniu Europejskiego Banku Inwestycyjnego i Europejskiego Funduszu Społecznego^[6].

Traktat Rzymski nie przewidywał utworzenia unii walutowej, chociaż mówił że:

Utrzymanie przez państwa EWG równowagi bilansu płatniczego i wzmacnianie zaufania do własnej waluty;

liberalizacje obrotów kapitałowych;

w art. 104 stwierdzono, iż kraje członkowskie „traktują swą politykę w dziedzinie kursu waluty jako zagadnienie interesujące wszystkich członków Wspólnoty”^[7].

Tak ogólnikowe określenie współpracy walutowej państw członkowskich, wynikał z faktu iż skutecznie funkcjonował międzynarodowy system z Bretton Woods^[8], który działał poprawnie. Obawiano się także formułowania norm i zaleceń, które były by nie przydatne w przyszłości. Europejska Wspólnota Gospodarcza miała stworzyć dogodne warunki do realizacji unii celnej i walutowej. Powstanie unii celnej 1968 zrodziło konieczność integracji walutowej. W literaturze wymienia się trzy podstawowe przesłanki integracji walutowej:

historycznej logiki procesów integracyjnych;

kryzysu międzynarodowego systemu walutowego;

eliminacji ryzyka kursowego i kosztów związanych z wymianą walut^[9].

W tamtym okresie ścierały się dwie koncepcje tworzenia unii walutowej:

tzw. „monetarystów” i „ekonomistów”. „Monetaryści” uważali, że unia walutowa powinna być siłą napędową integracji gospodarczej, a redukcja marż i wahań kursów walut, skłoni kraje EWG do koordynacji polityk gospodarczych. „Ekonomiści” uważali, że integracja walutowa powinna być końcowym etapem integracji gospodarczej^[10]. Gdy nastąpiłoby zbliżenie rozwoju gospodarczego państw EWG, należałoby wprowadzić stałe i nieodwracalne kursy walut^[11]. Za „monetarystami” stała Francja, wiązało się to ze słabą pozycją franka znacznie osłabionego kryzysami z roku 1968 i 1969. Realizacja unii walutowej zgodnej z ideami „monetarystów”, mogłoby stać się lekiem na francuskie kryzysy walutowe. Z koncepcją integracji walutowej „monetarystów”, nie zgadzała się Republika Federalna Niemiec, która poparła „ekonomistów”. Gospodarka RFN przeżywała wtedy rozkwit. Marka miała dobrą pozycje, a budżet notował nadwyżkę. Na koncepcjach „ekonomistów” opierał się plan Schillera (ministra finansów Republiki Federalnej Niemiec). Teorie „monetarystów” odzwierciedlał plan Barre`a. Plan Schillera i Barre`a nie doczekały się realizacji. Mimo wszystko obie strony doszły do porozumienia i zdecydowano, że należy równolegle wprowadzać unie gospodarczą i walutową. Odpowiedzią na to stał się plan Wernera.

2. Plan Wernera

Za właściwy początek procesu tworzenia unii walutowej uważa się spotkanie na szczycie w Hadze (1969), na którym przywódcy Wspólnoty wyznaczają zespół, na czele, którego stanął premier Luksemburga Pierre Werner, który ma za zadanie prowadzenie dalszych studiów dotyczących tworzenia unii gospodarczej i walutowej. Plan Wernera został zaprezentowany 8 października 1970 roku. Przewidywał on utworzenie unii gospodarczo-walutowej w ciągu dziesięciu lat. Plan Wernera mówił o unii walutowej, liberalizacji obrotu kapitału, pełnej wymienialności walut i o utworzeniu wspólnego systemu banków centralnych. Dodatkowo przewidziane było przekazanie części uprawnień decyzyjnych dotyczących polityki gospodarczej państw członkowskich instytucjom ponadnarodowym^[12]. Plan został przyjęty, a w marcu 1971 Rada Wspólnot podjęła decyzje o rozpoczęciu realizacji pierwszego, trzyletniego etapu budowy unii walutowej^[13]. Najbardziej kontrowersyjną w opinii ekonomistów, metodą integracji walutowej było utworzenie „węża walutowego”^[14]. Wąż walutowy był systemem, który miał służyć stabilizacji walut państw EWG, fluktuacje kursów walut będących w „wężu walutowym” ograniczono do +/- 2,25%^[15]. Do „węża walutowego” należały początkowo waluty sześciu państw Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, następnie dołączył do „węża” funt brytyjski, irlandzki oraz korona duńska i norweska^[16]. W roku 1974 realizacja planu Wernera została zawieszona. Wpływ na to miała ciężka sytuacja gospodarcza krajów Wspólnot Europejskich. Do załamania się planu Wernera w największym stopniu przyczyniła się wojna Jom Kipur z 1973 roku, wraz z nią nastąpiła czterokrotna podwyżka ropy naftowej przez Organizacje Państw Eksporterów Ropy Naftowej (OPEC), wywołała ona kryzys energetyczny i walutowy. Z „węża walutowego” wycofał się frank francuski, funt brytyjski i lira włoskiego. W „wężu” pozostały waluty: Republiki Federalnej Niemiec, Belgii, Holandii, Luksemburga, Danii, Szwecji i Norwegii. W tych warunkach nie można już było traktować „węża” jako instrumentu integracji walutowej, stał się on strefą waluty RFN^[17].

Ekonomiści sceptycznie oceniają efekt integracji walutowej zaproponowanej w planie Wernera. Literatura ekonomiczna krytykuje założenia metodologiczne i praktykę działań integracyjnych. Za największy błąd uważane jest to, że budowę unii walutowej rozpoczęto bez stworzenia odpowiednich podstaw prawnych, czyli nie został wynegocjowany i ratyfikowany międzynarodowy traktat, który stałby się podstawą unii walutowej^[18]. Jednakże bez doświadczeń zebranych podczas realizacji planu Wernera nie mógłby powstać i funkcjonować Europejski System Walutowy^[19].

Od wspólnego rynku do myślenia o wspólnej walucie

Traktaty rzymskie koncentrowały się na tworzeniu warunków swobodnej wymiany gospodarczej, a nie na natychmiastowej rezygnacji z walut narodowych. W tym tkwi istotna cecha wczesnej integracji: państwa zgadzały się na stopniowe usuwanie ograniczeń handlowych, pozostawiając znaczną część kompetencji w sprawach pieniężnych własnym rządom i bankom centralnym. Dopóki międzynarodowy system kursowy zapewniał względną stabilność, takie rozwiązanie wydawało się możliwe do utrzymania. Gdy narastały napięcia na światowych rynkach walutowych, brak wspólnych mechanizmów zaczął być postrzegany jako słabość coraz mocniej powiązanych gospodarek.

Plan Wernera stanowił próbę wyjścia poza doraźne ustalanie kursów. Zawierał wizję stopniowego ograniczania autonomii polityki walutowej i większej koordynacji decyzji gospodarczych. Oznaczało to wyzwanie nie tylko techniczne, lecz również ustrojowe: stabilność wspólnych zasad wymagałaby instytucji zdolnych do egzekwowania uzgodnień. Kryzysy początku lat siedemdziesiątych ujawniły, że sam harmonogram nie wystarczy, jeżeli państwa różnią się sytuacją inflacyjną, finansami publicznymi i reakcją na gwałtowne zmiany cen surowców. Niepowodzenie nie przekreśliło jednak całej koncepcji. Dostarczyło doświadczeń wykorzystanych przy późniejszym projektowaniu systemów stabilizacji walut i ostatecznie unii gospodarczej i walutowej.

Przypisy

1. W. Nicoll, T. C. Salomon, Zrozumieć Unie Europejską, Warszawa 2002, s. 27. ↩
2. Ibidem. s. 26. ↩
3. F. Machlup, Integracja gospodarcza, narodziny i rozwój idei, Warszawa 1986, s. 307. ↩
4. K. Łastawski, op. cit., s. 162. ↩
5. http://www1.ukie.gov.pl/uk.nsf/B-DP-US/XVI.zip. s. 8. ↩
6. K. Łastawski, op. cit., s. 164. ↩
7. K. Zabielski, Finanse międzynarodowe, Warszawa 1994, s. 100. ↩
8. Bretton Woods był to międzynarodowy system walutowy stworzony na konferencji (1-22 VII 1944) walutowo-finansowej ONZ w Bretton Woods (USA). Powołano wówczas Międzynarodowy Fundusz Walutowy. System ustanawiał kursy walut państw uczestniczących w systemie, odnośnikiem stał się dolar amerykański. Zmianę parytetu można było dokonać tylko w wypadku zachwiania bilansu płatniczego danego kraju w porozumieniu z Międzynarodowym Funduszem Walutowym. Wahania kursu mogły wynosić +/- 1%. Ostateczne załamanie systemu Bretton Woods nastąpiło II 1973 po dewaluacji dolara i wprowadzeniu kursu płynnego(Def. za, Wielka Encyklopedia PWN, Warszawa 2001, s. 473. ↩
9. Integracja Europejska, praca zbiorowa pod red. A. Marszałka. Łódź 2000, s. 342. ↩
10. M. Ciepielewska, B. Mucha-Leszko, Integracja Europejska droga do unii ekonomicznej i monetarnej, Lublin 1994, s. 23. ↩
11. Integracja Europejska, praca zbiorowa pod Red. A. Marszałka. Łódź 2000, s. 343. ↩
12. K. Łastawski, op. cit., s. 213. ↩
13. Ibidem ↩
14. Integracja Europejska, praca zbiorowa pod red. A. Marszałka. Łódź 2000, s. 348. ↩
15. A. Komar, Finanse a Wspólnoty Europejskie, Warszawa 1983, s. 126-127. ↩
16. K. Jakubiszyn, B. Karski, D. Rybińska, op. cit., s. 15. ↩
17. Integracja Europejska, praca zbiorowa pod red. A. Marszałka. Łódź 2000, s. 348. ↩
18. L. Oręziak, Euro nowy pieniądz, Warszawa 2003, s. 19. ↩
19. Ibidem, s. 347. ↩

Jeżeli szukasz całej pracy dyplomowej z europeistyki to polecamy serwis prace dyplomowe z europeistyki. Całe prace - ze wstępem, zakończeniem, bibliografią.